Kontzertuak

BOS 01

West Side Story | Kontzertu-proiekzioa


Euskalduna Jauregia.   19:30 h.

Gaur gaueko egitarauan West Side Story film osoa proiektatuko dugu , eta aldi berean orkestrak zuzenean joko du filmaren soinu-banda. Azpimarratu behar da elkarrizketak eta jatorrizko abestien ahotsak inglesez entzungo ditugula. (euskeraz eta erderaz azpititulatuta) . Kontzertuak, gutxi gorabehera, bi ordu eta 34 minutu iraungo du, gehi atsedenaldia, Saul Bassek diseinatutako amaierako kredituekin agertzen den musika barne. Musikarekiko, musikariekiko eta gainerako jendearekiko begiruneagatik, arren eskatzen dizuegu amaierako kredituak bukatu arte eserita egoteko.

Ernst van Tiel, zuzendaria

Leonard Bernstein (1918-1990): West Side Story*
Jatorrizko soinu-banda (1957
I. zatia (80’)
Atsedenaldia (20’)
II. zatia (74’)

DATAK

  • 04 urria 2018       Euskalduna Jauregia      19:30 h. Sarrerak Erosi
  • 05 urria 2018       Euskalduna Jauregia      19:30 h. Sarrerak Erosi

Ezagutu hemen harpidedunak BOS izatea abantaila guztiak

URAKANEN MUSIKA

Leonard Bernsteinek soinu-banda bat besterik ez zuen konposatu: Isiltasunaren legea (On the Waterfront) filmeko beldurtutako portu-hiriko musika; Elia Kazanen film hark beste lur batean harrera egiten dion Amerikar Amets haren inozentziaren amaiera idatzi zuen. 1954ko musika, zuri-beltzean, Bersteinek ospitaleko ohetik herrialde zahar berrian (planeta osoko behartsu guztien helmuga) ezinezko bizikidetzari buruzko kontakizun berriaren notekin pentagramak betetzen zituen garaikoa.

West Side Story jaio zenean, East Side Story zuen izena. Data zehaztu dezagun: 1949, gutxi gorabehera. Leonard Bernstein aipa dezagun: egilea, eta garai horretan Shakespeareren Romeo eta Julieta lanaren pertsonaiak, Manhattan auzoko beste aldera eraman, eta aurrez aurre jarri nahi zituen musikaria: gerraosteko gehiengoa ziren New Yorkeko montagutar italiar-katolikoak, judu kapuletarren kontra. Romeo eta Julietaren arteko arazoak, beraz, azkenean gatazka erlijiosoa izango ziren, soziala baino gehiago…

Baina Bernstein formula musikala nahiz antzerkia egiteko kantuzko eta dantzazko antzerki-eredu berri bat (Jerome Robbins koreografoari eta Arthur Laurents testua idatzi zuenari lotuta) aurkitzeko borrokatzen zen, baina gaixotasun luze batek eta Candide opera osatzeko premiak atzeratu egin zuten hori (Candide volteriar opera bat da, eta zentzugabekeria harrigarria den Lyric bat gailentzen da bertan; pertsonaia batek zera errezitatzen du: “Hiltzen ari naiz, hernia bat ateratzen ari zait!”, eta beste barik, horrelaxe geratzen da). 1956ra arte ez zen berriro lanean hasi. Urtebete besterik ez zen geratzen estreinaldirako, eta, bat-batean, galdutako denboraren ondorioz, proiektua zaharkitu zela konturatu zen: zurien eta puertorricoarren arteko etengabeko istiluen agertoki bilakatu zen New York. Arraza-drama berri bat, fede-drama baino askoz ere modernoagoa, agertu zen…

Berehala, erabakirik zuzenena hartu zuen: montagutarrak jatorri poloniarra zuten Jets taldeko zuriak izango ziren, eta kapuletarrak Puerto Ricotik helduak ziren, eta Sharks zuten izena . Romeo Tony izango zen, eta Julieta, Maria: “Maruca!” esaten zion aitak balkoiko eszenan… eta orduan jaio ziren Maria abesti paregabea eta Tonight dueto liluragarria. Eta Amerika jaio zen, integrazioaren eta herriminaren arteko borroka. Mamboak eta txa-txa-txak jaio ziren, eta gimnasioko dantzako urakanaren antzeko musika tropikala. Halaber, momenturik coolenak izoztutako jazzaren zuhurtzia jaio zen. Era berean, Gee, Officer Krupke! sortu zen, garai horretako gizarte-ajeen katalogo osoenarekin: heroina, genero-indarkeria, familia desegituratuak, eta hiri-ghetto berrietako bizitza latza. Hor, abestiaren hitzek iluntasun bihozgabearen distira dute, eta adimen handiko idazle gaztea aurkezten dute: Stephen Sondheim. Ereduak apurtzen dituzten mitoen eremuko ate nagusitik sartu zen.

Azkenik, musikal paregabea jaio zen, eta, aurrerantzean, beti West Side Story izena izango zuen.

Horren musikak gainezka egin zuen, kultura ozeaniarraren jatorrizko erritmoak berriro konkistatu zituen, eta orkestrazioek Europa erdialdeko diktaduren hamarkadak desegin zituzten Broadwayen. Mirari bat da.

Saul Bass diseinatzaile apartak zera baieztatu zidan, Sitgeseko jaialdiko ohorezko saria jasotzera bertara joan zenean, arroz mediterraneo zoragarria jaten ari zela: West Side Story obraren arrakasta musika hain sofistikatu eta oinarrizkoaren etengabeko eztandari esker da (Altamirako kobazuloetako arroka bateko ehiztariek jazarritako zezen basati baten zirriborroaren antzera). Berak diseinatu zituen, hain zuzen ere, West Side Story zinema-bertsioaren amaierako kredituen izenburuak (graffitiak hormetan, zirkulazio-seinaletan….) eta proiekzioaren hasieran Manhattanen skylinea eraldatzen duten marra bertikalen marrazketa nahiz filmaren kartel ofiziala (hemen, hiru hitzek (West+Side+Story) sute-eskailera osatzen dute, zeinetan Tonyk eta Mariak betiko maitasuna aitortzen dioten elkarri).

Eta beste sekretu bat… Saul Bassek urriko egun hartan azaldu zidanez, Leonard Bernsteinek gauza bakarra zuen damu, eta Bassi aitortu zion hortik eta denbora-tarte txiki batera: ez zen izan behar bezain ausarta, bere ametsa bete ahal izateko. Tony eta Mariaren amodiozko istorioa Tony eta Antonioren artekoa izatekoa zen, eta arrazakeriaren ulertezintasun tragikoak, baita sexu-ulertezintasunak ere, amodiozko istorioa zigortu zuten.

Bernstein bisexuala zen, baina, musikal hau sortu zuenean, bere unibertsoan gizonak besterik ez zeuden. West Side Story gay batek, gainera, geroko iraultza sexualak baino lehenago heltzearen oihartzuna, lotsagabekeria eta dimentsio estratosferikoa edukiko zukeen. Adibidez, zentsura frankistak Eloy de la Iglesiari debekatu zion Galopa y corta el viento proiektua, XX. mendearen 70eko hamarkadan: ETAko kide baten eta guardia zibil baten arteko amodio zoro eta zigortua. Espainiako zinemaren historia osoko filmik ezinezkoena.

Irakurtzen duzuen guztia lagungarria izan behar da testuingurua osatu ahal izateko eta edozein sormen-lanen atzean ezkutatzen diren sekretuak ezagutzeko, Bernsteinek berak filmerako moldatu zuen musika, film horri esker unibertsala bilakatuko zena, entzuten duzuen bitartean. Musikal hau kultuzko obra bilakatu da baita kontzertu-aretoetan ere, eta gaur, Bilbao Orkestra Sinfonikoari esker, film ikoniko hau erakutsiko da, konposatzailearen jaiotzaren 100. urteurrena dela-eta.

Egon zaitezte prest, beraz, justu borrokaren eszenaren aurretik agertzen den Tonight melodia birziklatzen duen boskote ospetsuaren parte izateko. Bernstein-BOS, New York-Euskalduna Jauregia. Hortxe zaudete zuek, bi taldetan banatuta: Jets taldekoak eta Sharks taldekoak, eta, musika, betierekoa. Sirenen amaigabeko kantua begi itxiekin besterik ezin da entzun, Robert Wise eta Jerome Robbinsen hiriko mendebaldeko bazter horretako filmaren irudiak ikusten, hain zuzen ere, gaur egun Musika eta Arteei eskainitako tenpluan: Lincoln Zentroan.

ÀLEX GORINA

ERNST VAN TIEL – Zuzendaria

Erst van Tielek, Utrechteko Kontserbatorioan ikasten zuen bitartean nahiz ondoren, Herbehereetako zenbait irrati-difusioko orkestra zuzendu zituen, esaterako, Radio Philharmonic eta Metropole Orchestra, bai eta musika klasikoa, jazza eta zinema-musika ere.

Van Tielek zuzendaritza ikasi zuen Franco Ferrara, Gary Bertini, Jean Fournet eta Lucas Visekin. Hainbat orkestra zuzendu ditu, besteak beste: Rotterdam Philharmonic, London Symphony Orchestra, Royal Philharmonic Orchestra, Lyongo Orchestre National, Moscow State Symphony Orchestra, Russian National Orchestra, OBC Barcelona, Verdi Milano, Santa Cecilia Roma, 21CO, eta abar.

Era berean, Valeri Gergieven laguntzailea izan zen, eta horrek zenbait opera zuzentzera gonbidatu zuen, esaterako: Mariinsky Antzokiko operak (adibidez, Elektra, Lucia di Lammermoor, Rigoletto, etab.).

Ernst van Tielek hainbat bakarlarirekin egin du lan, besteak beste, Anna Netrebko eta Maxim Vengerovekin, zeinekin Wieniawskiren biolinerako eta orkestrarako kontzertuak grabatu zituen.

Bruselako Filarmonikarekin, Ludovic Bourceren The Artist filmerako partitura originala grabatu zuen. Bost Oscar, zazpi Bafta, hiru Urrezko Globo eta sei César sari irabazi ditu; horietan guztietan, sari bana eskuratu zuen, Bourceren konposizio originalagatik, eta, orain, filma nazioartean ematen hasi dira zuzeneko orkestrarekin eta Ernst van Tielen zuzendaritzapean.

Ernst van Tiel espezialista denez zuzeneko orkestradun zinema-kontzertuetan, berak zuzentzen ditu lan handi gehienak; besteak beste, Alexander Nevski, Star Wars, Vertigo eta Topaketak hirugarren fasean, bai eta Harry Potterren filmak ere.

Ernst van Tielek “crossover” kontzertuak ere zuzentzen ditu. Duela gutxi kontzertuak zuzendu zituen, Foreigner izeneko rock-bandarekin. Kontzertu horien zuzeneko grabaketa apirilaren 27an agertu zen merkatuan, eta, berehala, lehenengo postua eskuratu zuen Estatu Batuetako Billboarden bilduma klasikoen zerrendetan.

Info covid

Gertakarien egutegia

Al
As
Az
Og
Or
La
Ig

Erlazionatutako ekitaldiak

Denboraldia 2021-2022
19 - 20
Mai
2022
>BOSbaroque: Hasieran bazen Bach

BOSbaroque: Hasieran bazen Bach

Lekua: Euskalduna Jauregia

Juan de la Rubia, organo eta zuzendaria
Anna Reinhold, mezzosopranoa


I

GEORGE FREDERIC HANDEL (1685-1759)

Kontzertua organo eta orkestrarako sol minorrean Op. 4 1. zk. HWV 289

I. Larghetto e staccato
II. Allegro
III. Adagio
IV. Andante

Juan de la Rubia, organoa

JOHANN SEBASTIAN BACH (1685-1750)

170 kantata: “Vergnugte Ruh, beliebte Seelenlust”, BWV 170*

I. Aria: "Vergnugte Ruh, beliebte Seelenlust"
II. Recitative: "Die Weit, das Sundenhaus"
III. Aria: "Wie jammern mich doch die verkehrten Herzen"
IV. Recitative: "Wer sollte sich demnach wohl hier zu leben"
V. Aria: "Mir ekelt mehr zu leben"

Anna Reinhold, mezzosopranoa

II

JOHANN SEBASTIAN BACH (1685-1750)

146 kantata, “Wir müssen durch viel Trübsal”, BWV 146 sinfonia

GEORGE FREDERIC HANDEL (1685-1759)

Kontzertua organo eta orkestrarako Fa Maiorrean Op. 4 4. zk. HWV 292

I. Allegro
II. Andante
III. Adagio
IV. Allegro

Juan de la Rubia, organoa

JOHANN SEBASTIAN BACH (1685-1750)

35 kantata: “Geist und Seele wird verwirret” BWV 35*

I. Sinfonia
II. Aria: "Geist und Seele wird verwirret"
III. Recitative: "Ich wundre mich, denn alles, was man sieht"
IV. Aria: "Gott hat alles wohl gemacht"
V. Sinfonia
VI. Recitative: "Ach, starker Gott, lass mich doch dieses"
VII. Aria: "Ich wunsche mir, bei Gott zu leben"

Anna Reinhold, mezzosopranoa

Informazioa eta sarrerak
Denboraldia 2021-2022
23
Mai
2022
>Ganbera BOS 11

Ganbera BOS 11

Lekua: Euskalduna Jauregia

M. Bruch:
Lau pieza klarinete, biola eta pianorako, op. 83
BOS hirukotea pianoarekin
C. Saint-Saëns, Fantasía Op. 124
Duo de fauta y arpa BOS

C. Debussy:
Dantza sakratua eta dantza profanoa harpa eta
harientzako

BOS ganbera-taldea

J. Françaix: Zortzikotea
BOSen hari- eta haize-zortzikotea

Informazioa eta sarrerak
Denboraldia 2021-2022
21 - 24 - 27 - 28 - 30
Mai
2022
>Madama Butterfly

Madama Butterfly

Lekua: Euskalduna Jauregia

Giacomo Puccini

Emanaldiak

  • Larunbata 2022ko Maiatzaren 21 19:00-etan
  • Asteartea 2022ko Maiatzaren 24 19:30-etan
  • Ostirala 2022ko Maiatzaren 27 19:30-etan
  • Larunbata 2022ko Maiatzaren 28 19:00-etan (*OB)
  • Astelehena 2022ko Maiatzaren 30 19:30-etan

*OB: Opera Berri

Babeslea:

FITXA

  • Cio-Cio San: Maria Agresta*
  • Cio-Cio San BERRI: Carmen Solís
  • Pinkerton: Sergio Escobar
  • Pinkerton BERRI: Javier Tomé
  • Suzuki: Carmen Artaza*
  • Sharpless: Damián del Castillo
  • Goro: Jorge Rodríguez-Norton
  • Kate Pinkerton: Marta Ubieta
  • Yamadori eta Comisario: Jose Manuel Día
  • Bonzo osaba: Fernando Latorre
  • Erregistroko ofiziala: Javier Campo**
  • Yakuside: Gexan Etxabe
  • Cio-Cio San-en ama: Eider Torrijos**
  • Cio-Cio San-en izeba: Leyre Mesa**
  • Cio-Cio San-en lehengusina Olga Revuelta**
  • Bilbao Orkestra Sinfonikoa
  • Coro de Ópera de Bilbao: Zuz. VBoris Dujin
  • Musical-zuzendaria: Henrik Nánási*
  • Eszena-zuzendaria: Stefano Monti
  • Koprodukzioa Teatro Comunale di Modena / Teatro Municipale di Piacenza

*ABAO Bilbao Operan debutatuko du
**Coro de Ópera de Bilbao

INFORMAZIO GEHIAGO

Benjamin Franklin Pinkerton, Estatu Batuetako Armadako ofiziala, Nagasakitik gertuko muino batean dagoen etxetxo bat ikuskatzen ari da, nondik portua ikusten den. Goro esaneko ezkontzaginari alokatuko dio. Etxearekin batera, hiru zerbitzari jasoko ditu, baita geisha bat ere, bere emaztea izan dadin. Haren izena Cio-Cio San da, baina Butterfly esaten diote denek. Alokairua, Japoniako ohituraren arabera, 999 urterako da, eta hilero berri daiteke. Sharpless kontsul estatubatuarra arnasestuka dator, muinoa igo ondoren. Pinkertonek yanki menderagaitzaren gaineko bere filosofia azalduko du, munduan zehar esperientzia eta gozamen bila dabilen horri buruzkoa. Ez daki ziur neska japoniarragatik sentitzen duena benetako maitasuna ote den ala apeta besterik ez, baina aurrera jarraitu eta harekin ezkontzeko asmoa du. Sharplessek ohartaraziko dio litekeena dela neskak bestelako ikuspegia izatea ezkontzari dagokionez, baina Pinkertonek, haren kezkei jaramonik egin gabe, egunen batean benetako emazte estatubatuarra edukiko duela esango dio. Kontsulari whiskia eskaini eta topa egitea proposatuko dio.

Butterfly heldu da, lagunekin batera, zeremoniarako. Aurkezpen formalaren osteko elkarrizketa batean, neskak hamabost urte besterik ez duela onartuko du, eta bere familia garrantzitsua izan zela garai batean, baina gero bizimodu erosoa galdu zutenez geisha izatetik bizitzea beste erremediorik ez duela izan. Haren senideak iritsi eta bi pertsona hain desberdinen arteko ezkontzaz hitz egiten hasiko dira. Cio-Cio Sanek bere ondasun urriak erakutsiko dizkio Pinkertoni, eta aitortuko dio misio kristauan egon dela eta bere senarraren erlijiora aldatzeko asmoa duela. Ordezkari inperialak ezkontza-kontratua irakurri ostean, senideek bikotea zorionduko dute. Bat-batean, urrunetik ahots mehatxagarri bat entzungo da: bontzoa da, Butterflyren osaba, apaiza bera. Neska misiora joateagatik eta arbasoen erlijioari uko egiteagatik madarikatzen ari da. Pinkertonek alde egiteko agindu die denei, eta Butterfly hitz gozoekin kontsolatzen saiatzen ari da. Suzukik eztei-kimonoa janzten lagunduko dio neskatoari, bikotea lorategian elkartu aurretik, non pasioaren mende eroriko diren.

II. Ekitaldia hasten denean, hiru urte igaro dira, eta Cio-Cio San senarra etxera noiz itzuliko zain dago. Suzukik laguntzeko erregutzen die jainkoei, baina Butterflyk errieta egiten dio Pinkertonek egun batean etxera itzuliko zela egindako promesaren ordez Japoniako jainkoengan sinesten duelako. Sharpless Pinkertonen gutun batekin dator, baina Butterflyri irakurtzeko astirik gabe Goro agertuko da neskaren azken ezkongaiarekin, Yamadori printze aberatsarekin, hain zuzen ere. Butterflyk, adeitasunez, tea eskainiko die gonbidatuei, baina ezin duela ezkondu azpimarratuko du: bere senar estatubatuarrak ez du utzi, eta halako batean itzuli egingo zela hitzeman zion. Gorori eta Yamadoriri joateko eskatuko die. Sharpless Pinkertonen gutuna irakurtzen saiatuko da, eta Butterflyri iradokiko dio beharbada berriz aztertu beharko lukeela Yamadoriren eskaintza. Orduan, neskak Pinkertonekin izan duen semea erakutsiko dio kontsulari; “Atsekabe” du izena, baina aita itzultzen denean “Zorion” esango diote. Sharpless zeharo lur jota dago, eta ezin du eskutitza irakurtzen jarraitu. Pinkertoni bere semearen berri emango diola agindu eta alde egingo du. Portuan, kanoikada batek itsasontzi bat datorrela iragarri du. Butterflyk eta Suzukik terrazatik irakurri dute haren izena: Pinkerton. Pozarren, neska biek etxea lorez apaintzeari ekingo diote. Gauean, itxaronaldian, Butterflyk, Suzukik eta mutikoak ez diote begirik kenduko portuari.

Egunsentian, Suzuki lo egiten saiatzeko esan eta esan ari zaio Butterflyri. Honek semea etxean sartuko du. Orduan, Sharpless, Pinkerton eta Kate, Pinkertonen emazte berria, azalduko dira. Suzuki emakume estatubatuarra nor den konturatu eta prest agertuko da albistea Butterflyri jakinarazten laguntzeko. Pinkerton, kulpa-sentsazioa duela, apur bat urrunduko da etxe horretan eman zituen egunak gogora ekartzeko. Cio-Cio San presaka sartu da gelan, Pinkerton aurkitzeko itxaropenarekin, baina haren ordez Kate ikusi du. Egoeraz jabetuta, semeari uko egiteko prest agertuko da, baldin eta Pinkerton badator haren bila. Denak etxetik bota ondoren, Butterflyk aita zenak bere buruaz beste egiteko erabili zuen daga aterako du, nahiago baitu ohorez hil lotsaz bizi baino. Ustekabean, semea sartuko da, baina amak lorategira eramango du eta errezela baten atzean ezkutatuko da. Pinkerton hari deika sartzean, neska gazteak bere burua sastakatuko du.

Gehiago ikusi
Denboraldia 2021-2022
09 - 10
Eka
2022
>Achúcarro eta erakusketa bateko koadroak

Achúcarro eta erakusketa bateko koadroak

Lekua: Euskalduna Jauregia

A. Holmès: Andromède, poema sinfonikoa
C. Franck: Piano eta orkestrarako bariazio
sinfonikoak

M. Mussorsky/ M. Ravel: Cuadros de una
exposición

Joaquín Achúcarro, pianoa
Giancarlo Guerrero, zuzendaria

Azken orduko sarrerak

Informazioa eta sarrerak