Kontzertuak

BOS DENBORALDIA 5-2010-2011


Euskalduna Jauregia.   20:00 h.

A. Bruckner: Sinfonía nº 8 en Do menor (versión de 1890)

Günter Neuhold, zuzendaria

DATAK

  • 02 abendua 2010       Euskalduna Jauregia      20:00 h.
  • 03 abendua 2010       Euskalduna Jauregia      20:00 h.

Ezagutu hemen harpidedunak BOS izatea abantaila guztiak






Fedeak mugitutako soinu-mendiak

 

Anton Brucknerren (Ansfelden, Goi Austria, 1824-Viena, 1896) erraietara arteko fede sutsua eta berak jasotako talentua Jainkoaren zerbitzura ipini behar zuen ustea dira gaur arratsaldean entzungo dugun sinfonia-diskurtso kolosalaren oinarriak.

 

Sinfonia-konpositore austro-alemaniarren kateko azken aurreko katea-begietako bat da Bruckner. Euren sasoiari arrakalaz betea, gaixoa eta formaren transgresore irizten zioten aroan, gai izan zen sinfonia-arte ukiezina, monumentala eta intenporala sortzeko. Izan ere, Wagnerren arabera, austriar hau zen “benetako ideia sinfonikoak zituen bakarra, Beethovenen ostean”.

 

Sinfonia generoa XVIII. mende bukaeran loratu zen ospe handiz. XIX. mendeko konpositoreek xede erromantikoen arabera egokitu zuten formatua. Interes handiagoa zuten lengoaia sinfonikoaren klima, atmosfera eta kolorean, egituran baino. Lirismo hedagarria eta erretorika maite zutenez gero, egitura dilatatu egin zuten, eta ingurumariak ezabatu. Harmonia kromatikoan zuten interesaren harira, tonalitatearen mugak belatu, eta tonikaren (pausatzea) eta dominantearen (tentsioa) arteko kontrastea ahuldu zuten. Horixe da, hain zuzen ere, forma musikalaren zutabeetako bat. Musikari haien esku eta belarrietan, sinfonia egundoko drama bihurtu zen, fedea gailentzen zitzaiolarik dudari, patuaren kontrako gizakiaren borrokari, naturaren edertasunari eta jatorriaren beraren loriari.

 

Bruckner aise ezberdina izan zen erromantikoen artean; halaxe kontrastatu daiteke guztien kasuan. Kasurako, ezin espero zitekeen beragandik bere artea intelektuaren edo estetikaren ikuspuntutik agertzea, hainbeste miresten zuen Wagnerrek egingo zukeen gisan, zeinak bere balio biografikoaz jakitun izanda, ez zuen lerro bakar bat ere utzi etorkizunean pentsatu gabe. Brucknerrek ez zuen bultzada programatikorik izan, eta, hargatik, gainerako autore garaikide askok ez bezala, ez zuen bere partituretan musikaz kanpoko oharrik egin. Halatan ere, gaur entzungo ditugun sinfonietako bitan, Laugarrenean –“Sinfonia erromantikoa” izenez ezaguna– eta Zortzigarrenean, konpositorearen zenbait ohar ere badira. Edozein kasutan, Brucknerren arte sinfonikoak ez du inongo zerikusirik gai bakun eta hutsalekin, izan ere, musika sakroaren iturri beretik sortzen da: erlijio-sentimendutik. Mugimendu geldoak, hasierakoak eta bukaerakoak, gehienetan Jainkoarekin adiskidetzeko ekitaldiak dira. Fede katoliko sakon eta ezin hautsizkoa zuen Brucknerrek, eta haren sentimendu naturalistak eta erlijiosoak eremu mistikoan egiten dute bat, teosofia musikalaren tronuan jartzen dutelarik. Hauxe da erromantizismo bruckneriarraren azalpena: musika purua idazten du, testuinguru tradizionalean, baina misterio bati konektatuta.

 

1824an jaio zen, eta Ansfeldeneko elizaren inguruetan hazi. Ansfeleden Austriako Linz hiriaren hegoaldean dagoen herri lasaia da. Erlijio espirituak eta liturgia atmosferak sortutako airea zen eskolako maisu izateaz gain organo-jotzaile lanak egiten zituen sakristau eta herriko eta eskualdeko jai eta dantzaldietako biolin-jotzailearen seme talentu handikoak arnastutako airea.

 

Anton txikiak laster azaldu zituen musika-gaitasun paregabeak, eta horrek ahalbidetu zuen zazpi urte besterik ez zituela, aitari lagundu izana eskolako txikienei diziplina hori irakasten. Hamabi urte zituela, aitaren gaixotasun larria zela-eta, haren lekua hartu zuen hezkuntza-lanetan, elizako organo-jotzaile legez eta herri-jaietako biolin-animazio beharretan.

Hamahiru urte zituela hil zitzaion aita, eta amak San Florian abadetxera bidali zuen. Bertan, hezkuntza trinkoa jaso zuen humanitateen arloan, musika-ikasketekin jarraitu zuen, eta hasiera eman zion organista moduan etortzear zuen karrera bikainari.

Giroen nahasturak -landakoa eta deboziozkoa, aldekoa eta espirituala, herrikoia eta erlijiosoa- markatu zituen konpositorearen obra eta bizimodua. Baserri-inguruko manerak zituela, Brucknerrek etxean eginiko traje zabala zeraman soinean, eta oinak narras zebilen Vienan zehar, zeinari XX. mendea sartu artean adierazgarri izan duen sofistikazio intelektuala eta estetikoa zerion. Brucknerren nekazari itxura umilak, mundutik at dagoenarenak; pertsonen arteko harremanetarako baldartasunak, batez ere gizartean; bere aurkakoen kritika gordinek beragan hainbesteko eragina izateak; eta inoiz joan ez zitzaion segurtasun ezak konpositorea zenbait zirkulutatik at sentitzea ekarri zuten, eta ahalmen gutxiago izanda ere, beste batzuek hartzen zuten lekua zirkulu horietan. Gaur egun ere jazotzen dira halakoak. Egoera horrek eragindako antsietateak eta ezegonkortasun emozionalak ekarri zuten bere bizitzan zehar hainbat obra behin eta berriro errebisatzea.

 

Musika elementuei dagokienez, Brucknerren lengoaiak orkestra-kolorearen zentzu berezia ageri du. Seguruenik, kontrapuntista eta organista legezko entrenamenduetan du jatorria horrek, alegia, orkestra bera organo handi eta indartsu bat bailitzan irudikatzeak. Brucknerrek bere egin zuen sinfonia-bilduma erromantikoa, eta tresna gisa baliatu zuen, bere uste erlijiotsua nabarmentzeko; hala, hariek soinu erradiatsuan intonatzen dute ereserkia, haize-tresnetan crescendo indartsuak darabiltza, eta, askotan, metalen koruaren soinu-haloarekin ematen du bukaera.

Kolore harmonikoaz denaz bezainbatean, oso efektu erromantikoak darabiltza, prozesio geldo baina tinkoan doazen tentsio-sistema findua eragiten duten kromatismoz gainezka.

 

Konpositoreak darabilen ehundurak txandakatu egiten ditu homofonia monumentala eta talentu handiko kontrapuntua, hari-tresnen oinarriaren gainean kontrapuntu-marra finak grabatu gura dituenean legez.

 

Elementuen antolamenduari dagokionez, austro-alemaniar klasikoengandik oinordetzan hartutako tradiziozko formatua darabil Brucknerrek. Halaxe aurkezten eta garatzen ditu konposizioak, sarritan konbinatu egiten dituelarik, klima sutsuak eta biziak lortzeko asmoarekin.

 

Edukiari gagozkiolarik, erromantikoen artean, Bruckner literaturtasunetik gehien urruntzen dena da, bai eta bere gutunetan ere. Horren arabera, anakronikoa da, eta, beharbada, klasikoen helburuetatik gertuagokotzat jo behar izan da. Poema sinfonikoak argia ikusi eta orotariko modalitateak orkestra-konpositoreengan errotu zirelarik, Brucknerrek sinfonia puruak, ez-pragmatikoak, idatzi zituen.

 

Dena den, musika erromantikoan duen oinarrizko tokia soinuaren kontzepzio mistikoari zor dio. Kontzepzio horrek, bere-berean musikaz kanpokoa izanda ere, exekuzio-handitasuna eskatzen du, denboran eta espazioan.

 

Autorearen ziurtasun gabezia dela-eta, Zortzigarren Sinfoniaren bertsio bi ditugu. Bata, 1884 eta 1887. urteen artean konposatutakoa; eta bigarrena, 1889 eta 1890. urteen artekoa. Gaur arratsaldean entzungai duguna Vienan estreinatu zuen 1892an Hans Richterrek, hiri horretako Orkestra Filarmonikoarekin, eta Francisco José I.ari eskaini zion (haren Ordenakoa izateko ohorea eskatu ostean egin zuen, eskaintza egiteko baimena jaso eta gero).

Zortzigarrena Brucknerrek osorik utzitako azken sinfonia da, eta aditzera ematen du Jainkoak bete-bete egindako gizakiaren kemen erabatekoa, egia jainkotiarra ezagutarazteko. Sendotasuna askotariko orkestrazio irmoaren bidez adierazten da. Autoreak sarri egin bezala, honakoa ere lau mugimenduk osatzen dute.

Lehenengoa, Allegro moderato, hiru ideiaren inguruan dago eraikita, eta tremoloan hasten da (alderdi biak ere sarritan agertzen dira Brucknerren lengoaia sinfonikoan). Tonalitatea anbiguoa da, do minor goibelaren keinuak egon badauden arren. Jarri arreta modu hipnotikoan eta apurka-apurka desagerrarazten den Allegro honi bukaera ematen dion Kodari.

Ohiko bigarren mugimendu geldoaren ordez, autoreak Scherzo bat dakar, hiru ataletan. Hirutik biren motiboak hasieratik ematen zaizkigu, laburrak eta errepikakorrak dira, eta katea bat eginaz jostatzen dira, elkarren atzean ibiliz edo elkarren artean nahasiz, kolore tinbrikoak, intentsitateak eta ehundurak txandakatuz, batzuk besteak baino trinkoagoak eta efektistagoak. Ondoren, Trio nagusia dator, harparen hots fin izugarriarekin. Mugimendu horretan, lirismoak eta hariak bat egiten dute metalen koral ederrarekin.

Obrak aurrera darrai 3. mugimenduaren lekua betetzen duen Adagioarekin, eta kulunka dabil biltze intimistaren eta emozio handien artean.

Azken mugimenduak, Finale delakoak, bat egiten ditu aurreko hirurak, hiruretako konposizioak biltzen ditu eta. Hortaz, poliedrikoa da, eta, itxuraz landa-ingurukoa, apala eta sinplea den baina barne bizitza korapilatsuko –dudaz eta egiaz betea-, sentsibilitatez jositako eta humanismo handiko sortzailearen emozio piloa adierazten ditu. Emozioetan nabarmenena haren izugarrizko fede sakona da. Bukaera distiratsua.

 

Bizitzaren azken aldera, Anton Brucknerrek bere obraren nazioarteko zabalkundea nola hasten zen ikusi zuen. Lehenengo Austria eta Alemanian zabaldu zen, eta, ondoren, Europa osoan, Ipar Ameriketara salto egiteko tranpolin gisa. Atzera itzulerarik gabeko pixkanakako mugimendu hori Brucknerren fedearen eragina izango ote zen? Fedeak mendiak mugitzen dituela badakigu… baina musika-mendiak ere bai?

 

Goza itzazue!

Mercedes Albaina

Gertakarien egutegia

Al
As
Az
Og
Or
La
Ig

Erlazionatutako ekitaldiak

Denboraldia 2019-2020
04 - 05
Eka
2020

BOS 16

Lekua: Euskalduna Jauregia

Bertan behera

S. Moussa: Sinfonía nº 1 “Concordia”
L. Van Beethoven: Concierto para piano y orquesta nº 5, op. 73 “Emperador”

Javier Perianes, pianoa
Erik Nielsen, zuzendaria

Gehiago ikusi
Denboraldia 2019-2020
08
Eka
2020

Cámara 10

Lekua: Euskalduna Jauregia

Bertan behera

Bakarlari Handiak Errezitaldian 

Javier Perianes, oso pertsonala

Gehiago ikusi
Denboraldia 2019-2020
11 - 12
Eka
2020

BOS 17

Lekua: Euskalduna Jauregia

Bertan behera

G. Verdi:
La forza del destino, obertura
“Perfidi!… Pietà, rispetto, amore”, de Macbeth
Marcha y música de ballet, de Aida
“Credo”, de Otello

R. Wagner:
“Die Frist ist um” de Der fliegende Holländer
Lohengrin, Preludio
Adiós de Wotan y Fuego Mágico, de Die Walküre

Lester Lynch, baritonoa
Erik Nielsen, zuzendaria

18:00 h  Aldez aurreko solasaldia ostiralean, Mercedes Albainaren eskutik.

Gehiago ikusi
Denboraldia 2019-2020
15
Eka
2020

Cámara 11

Lekua: Euskalduna Jauregia

Bertan behera

Bakarlari Handiak Errezitaldian 

R. Schumann: Dichterliebe
Canciones de Moussa, Ives, Porter

Lester Lynch, baritonoa
Erik Nielsen, pianoa

Gehiago ikusi